sleeping
sleeping

रात्री अनेक लोक त्यांच्या खोलीत वेगवेगळ्या रंगाचे दिवे (Lights) लावून झोपतात. त्यामुळे बाजारात या दिव्यांची मागणी मोठ्या प्रमाणात वाढली आहे. जर तुम्ही देखील अशा लोकांपैकी एक असाल जे खोलीत दिवे लावून झोपतात, तर तुमच्या आरोग्याला खूप त्रास होऊ शकतो. वास्तविक काही काळापूर्वी केलेल्या अभ्यासानुसार, रात्री कृत्रिम प्रकाशात झोपल्याने शरीरावर नकारात्मक परिणाम होतो.

शिकागो येथील नॉर्थवेस्टर्न युनिव्हर्सिटीच्या संशोधकांनी हा अभ्यास केला आहे. झोपताना विविध प्रकारच्या प्रकाशाच्या धोक्यांवर त्यांनी संशोधन केले आहे. संशोधनात असे आढळून आले आहे की, एक रात्र कृत्रिम प्रकाशात झोपल्याने ग्लुकोजची पातळी वाढते. मेटबॉलिज्म बिघडतो आणि हृदयरोग (Heart disease), मधुमेह (Diabetes), मेटाबॉलिक सिंड्रोम (Metabolic syndrome) चा धोका वाढू शकतो.

असे केले संशोधन –
अभ्यासानुसार, रात्रीच्या झोपेच्या वेळी कृत्रिम प्रकाशाच्या प्रदर्शनामुळे इन्सुलिन प्रतिरोधक क्षमता वाढू शकते आणि नर्वस सिस्टम (Nervous system) अधिक सक्रिय होऊ शकते. शास्त्रज्ञांनी संशोधनात कृत्रिम प्रकाश आणि मेटबॉलिज्म (Metabolism) विकार यांच्यातील संबंध सांगितला आणि हे सिद्ध केले की, झोपेच्या पद्धतींमुळे देखील मेटबॉलिज्म समस्या उद्भवू शकतात.

या अभ्यासात 20 जणांचा समावेश करण्यात आला होता. एका खोलीत कृत्रिम प्रकाश आणि एका खोलीत संथ प्रकाश ठेवण्यात आला होता. दोन्ही खोल्यांमध्ये 10-10 लोकांना 1-1 दिवस झोपवले गेले आणि नंतर त्यांचे मूल्यांकन केले गेले.

असे आढळून आले की, जे लोक पेटलेल्या खोलीत झोपतात त्यांची इन्सुलिन प्रतिरोधक क्षमता 15 टक्के कमी होते, तर जे लोक अंधुक प्रकाश असलेल्या खोलीत झोपतात त्यांची इन्सुलिन प्रतिरोधक क्षमता 4 टक्के कमी होते.

दुसरीकडे, इंसुलिन संवेदनशीलतेच्या बाबतीत, चकाकणाऱ्या खोलीत झोपणाऱ्या लोकांमध्ये 16 टक्के घट झाली आणि कमी प्रकाशात झोपणाऱ्या लोकांच्या इन्सुलिन संवेदनशीलतेमध्ये 3 टक्क्यांनी वाढ झाली.

तसेच तेजस्वी प्रकाश आणि खोलीचा कमी प्रकाश यांच्यातील रक्तातील साखरेच्या पातळीमध्ये कोणताही महत्त्वपूर्ण फरक आढळला नाही. परंतु खोलीच्या तेजस्वी प्रकाशात झोपलेल्या लोकांमध्ये इन्सुलिनचे प्रमाण वाढलेले दिसले.

गुणवत्तेचा झोपेवर परिणाम –
या संशोधनाच्या 1 आठवड्यानंतर, झोपेच्या गुणवत्तेच्या विश्लेषणात असे दिसून आले की, दोन्ही गटांच्या झोपेच्या वेळेत कोणताही फरक नाही. प्रयोगादरम्यान केलेल्या स्लीप मॅक्रोस्ट्रक्चर विश्लेषणात असे दिसून आले की, जे लोक उज्ज्वल खोलीत झोपतात त्यांच्या झोपेची गुणवत्ता कमी प्रकाशाच्या खोलीत झोपलेल्या लोकांपेक्षा कमी होती.

संशोधनाने काय सिद्ध केले –
या संशोधनातून असा निष्कर्ष काढण्यात आला की, रात्रीच्या झोपेच्या वेळी कृत्रिम प्रकाशामुळे नर्वस सिस्टम सक्रिय होऊन कार्डिओमेटाबॉलिक कार्यात बदल होतो. पण याचा मेलाटोनिनच्या पातळीवर फारसा परिणाम होत नाही.

अलीकडील संशोधनाचा प्रभाव शहरी लोकांवर अधिक आहे, कारण घरातील आणि बाहेरील प्रकाशात लक्षणीय वाढ झाली आहे. अशा व्यक्तीने रात्री झोपताना प्रकाश कमी केल्यास त्यांची झोपेची गुणवत्ता वाढून चांगली झोप येऊ शकते.