General Knowledge : दिवाळी म्हंटल की फटाके (Fire Crackers) आलेच. आपण अनेक प्रकारचे फटाके वाजवतो. मात्र सध्या हिरव्या रंगाच्या फटाक्यांची क्रेझ वाढत चालली आहे. जाणून घ्या हिरव्या रंगाच्या फटाक्यांमधील व सामान्य फटाक्यांमधील अंतर.

अनेक राज्यांनी धोकादायक आणि प्रदूषित फटाक्यांवर बंदी घातली आहे, तर काही राज्यांमध्ये फक्त ग्रीन फटाके जाळण्याची परवानगी आहे. मात्र, त्यासाठीही कालमर्यादा निश्चित करण्यात आली आहे. ग्रीन फटाक्यांची (Green Crackers) क्रेझ लोकांमध्ये दिसून येते, ग्रीन फटाके काय आहेत आणि ते जुन्या पारंपारिक फटाक्यांपेक्षा वेगळे कसे आहेत? जाणून घ्या.

सामान्य फटाक्यांमुळे जास्त प्रदूषण होते

फटाके जाळल्याने प्रचंड प्रदूषण (Pollution) होते. विशेषत: दिवाळीच्या निमित्ताने संपूर्ण देश एकत्र फटाके फोडतो, तेव्हा मोठ्या प्रमाणात प्रदूषण होते. फटाक्यांमध्ये सल्फरचे घटक असतात. याशिवाय अनेक प्रकारचे बाइंडर, स्टॅबिलायझर्स, रिड्युसिंग एजंट, ऑक्सिडायझर आणि रंग त्यांच्यामध्ये असतात. ज्यातून रंगीबेरंगी प्रकाश पडतो.

हे अँटीमोनी सल्फाइड, बेरियम नायट्रेट, लिथियम, अॅल्युमिनियम, तांबे आणि स्ट्रॉन्टियम यांच्या मिश्रणाने तयार होते. ते जाळताना, यातील अनेक प्रकारची रसायने हवेत आढळतात आणि हवेची गुणवत्ता मोठ्या प्रमाणात खराब करतात. हिवाळ्यात धुक्यामुळे हवेच्या गुणवत्तेचा निर्देशांक आधीच खराब आहे, अशा परिस्थितीत फटाके फोडल्याने तो खराब होतो.

ग्रीन फटाके आणि सामान्य फटाके यांच्यात फरक

फटाक्यांमुळे होणारे प्रदूषण कमी करण्याच्या प्रयत्नात, राष्ट्रीय पर्यावरण अभियांत्रिकी संशोधन संस्थेने (नीरी) ग्रीन क्रॅकर्स शोधून काढले, जे आवाजापासून दिसण्यापर्यंत पारंपारिक फटाक्यांसारखेच आहेत.

ग्रीन फटाक्यांमुळे अजिबात प्रदूषण होणार नाही, असे नाही, त्यांच्यामुळेही प्रदूषण होते, पण ते खूपच कमी आहे. ते सामान्य फटाक्यांपेक्षा 40 ते 50 टक्के कमी हानिकारक वायू तयार करतात आणि सामान्य फटाक्यांपेक्षा कमी हानिकारक असतात.

हिरव्या फटाक्यांमुळे किती प्रदूषण होते?

हिरव्या फटाक्यांमध्ये अॅल्युमिनियम, बेरियम, पोटॅशियम नायट्रेट आणि कार्बनचा वापर केला जात नाही. त्यामध्ये अत्यंत कमी प्रमाणात घातक रसायने असतात, ज्यामुळे प्रदूषण कमी होते. ते आकाराने थोडे लहान आहेत आणि आवाज देखील कमी करतात.

हिरव्या फटाक्यांमुळे केवळ 110 ते 125 डेसिबल ध्वनी प्रदूषण होते, तर सामान्य फटाक्यांमुळे 160 डेसिबलपर्यंत ध्वनी प्रदूषण होते. हिरवे फटाके पारंपारिक फटाक्यांच्या तुलनेत किंचित जास्त महाग असतात. तुम्ही ते सरकारी नोंदणीकृत दुकानातून किंवा ऑनलाइन खरेदी करू शकता.