General Knowledge : आपण अनेकदा हवेत हेलिकॉप्टर(Helicopter) पाहतो. मात्र हे हेलिकॉप्टर नेमके कसे हवेत उडत असेल असा प्रश्न अनेकदा पडतो. जाणून घ्या याबद्दल.

हेलिकॉप्टर हे एक प्रकारचे विमान आहे जे उडण्यासाठी फिरणारे पंख वापरतात. या फिरणाऱ्या पंखांना ब्लेड म्हणतात. या फिरत्या ब्लेडच्या मदतीने हेलिकॉप्टर विमानात शक्य नसलेली प्रत्येक गोष्ट करू शकतो.

हेलिकॉप्टर कसे उडते?

कोणत्याही वस्तूला उडण्यासाठी ऊर्ध्वगामी शक्ती आवश्यक असते. हेलिकॉप्टरमध्ये ही ऊर्ध्वगामी शक्ती पंखांमुळे निर्माण होते. ऊर्ध्वगामी शक्ती निर्माण करण्यासाठी पंख बर्नौली तत्त्वाच्या आधारे कार्य करतात. बर्नौलीच्या तत्त्वानुसार, जेव्हा वेग वाढतो तेव्हा दाब कमी होतो आणि जेव्हा वेग कमी होतो तेव्हा दाब वाढतो. अशा प्रकारे वाऱ्याचा वेग आणि हवेचा दाब एकमेकांशी संबंधित आहेत. (General Knowledge)

पंख अशा प्रकारे बनवले जातात की त्यांचा वरचा भाग वक्र राहतो तर पंखांचा खालचा भाग सपाट असतो. पंखांच्या या आकारामुळे खाली जाणाऱ्या हवेच्या तुलनेत त्यांच्यावर जाणाऱ्या हवेचा वेग वाढतो, त्यामुळे वरील हवेचा दाब कमी होतो आणि खाली हवेचा दाब वाढतो. त्यामुळे पंख वाढण्यास मदत होते.

दुसरीकडे, न्यूटनचा गतीचा तिसरा नियम देखील येथे कार्य करतो. पंख पुढच्या बाजूने वळलेले असतात तसेच मागच्या बाजूने वळलेले असतात. वक्र पृष्ठभागावर जास्त वेगाने आदळल्यानंतर हवा वेगाने मागे सरकते, त्याचप्रमाणे पंखाखालील सपाट भागाला आदळणारी हवाही खालच्या दिशेने वाहते.

अशा रीतीने हेलिकॉप्टरच्या वजनापेक्षा पंखांमधून खालची शक्ती निर्माण होते. ही खालची शक्ती पंखांना वरच्या दिशेने ढकलते आणि वरच्या हवेच्या कमी दाबामुळे हेलिकॉप्टर वर उडू लागते.

हेलिकॉप्टर हवेत उजवीकडे-डावीकडे किंवा मागे-पुढे कसे फिरते?

कोणत्याही हेलिकॉप्टरच्या हवेत, उजवीकडे-डावीकडे किंवा मागे-पुढे हालचालींमध्ये सर्वात महत्त्वाची भूमिका रोटर ब्लेडची असते. पायलटकडे पाच मूलभूत हालचाल आणि सुकाणू नियंत्रणे आहेत, ज्यात सामूहिक आणि चक्रीय पिच नावाचे दोन हँड लीव्हर, एक गळा आणि दोन पाय पेडल्स समाविष्ट आहेत. हेलिकॉप्टर उडवण्यासाठी या भिन्न नियंत्रणांमध्ये एक जटिल परस्पर क्रिया आहे. हेलिकॉप्टर उजवीकडे-डावीकडे किंवा मागे-पुढे हलविण्यासाठी, पायलट चक्रीय खेळपट्टीमध्ये फिरवून निवडलेल्या ब्लेडचा कोन बदलतो.

उदाहरणार्थ, हेलिकॉप्टर डावीकडे हलवायचे असल्यास, उजव्या बाजूला ब्लेडचा कोन वाढवला जाईल, तर डाव्या बाजूला ब्लेडचा कोन कमी ठेवला जाईल. अशा परिस्थितीत, हेलिकॉप्टरच्या उजव्या बाजूला अधिक लिफ्ट तयार केली जाईल ज्यामुळे एकंदर लिफ्ट झुकेल आणि हेलिकॉप्टर डावीकडे जाईल.

त्याचप्रमाणे हेलिकॉप्टर पुढे नेण्यासाठी समोरील रोटर ब्लेडचा कोन कमी करावा लागेल, तर मागील बाजूस असलेल्या रोटर ब्लेडचा कोन वाढवावा लागेल. या पाठीमागे जोर निर्माण होईल ज्यामुळे हेलिकॉप्टर पुढे जाण्यास भाग पाडेल.